Virus ingezet tegen fatale hersenkanker bij muizen studie

Een genetisch gemanipuleerd koeienvirus lijkt het eerste efficiënte middel tegen kwaadaardige tumoren te zijn. Veelbelovende muizenexperimenten hebben aangetoond dat het virus kankercellen rechtstreeks aanvalt en de gezonde cellen met rust laat.

Niemand laat zich graag door een vos of hond met rabiës bijten, laat staan dat je je zou laten injecteren met een aan rabiës verwant virus. Het klinkt als een verschrikkelijk experiment, maar in werkelijkheid zou het wel eens de oplossing kunnen zijn voor een vorm van hersenkanker waarvoor nog geen genezing mogelijk is.

Het is Amerikaanse wetenschappers gelukt een virus te kweken dat de ergste en de meest voorkomende soort hersenkanker, maligne glioblastoma, efficiënt bestrijdt. Met moderne lasermicroscopie kunnen dr. Anthony van den Pol van de universiteit in Yale en zijn Amerikaanse collega’s stap voor stap volgen hoe het virus, het vesiculair stomatitis-virus (VSV) genaamd, menselijke hersentumoren die in een muis zijn geïnjecteerd opruimt zonder gezonde cellen te beschadigen. Het virus werkt zelfs nauwkeuriger dan het mes van de allerbeste chirurg en vindt probleemloos zijn weg naar de kankercellen. Die worden een voor een geïnfecteerd, totdat ze allemaal zijn uitgeschakeld. Dat is dé oplossing voor de ziekte waarbij patiënten na de diagnose gemiddeld geen jaar meer te leven hebben, zelfs na chirurgie, chemotherapie en bestraling.

Maligne glioblastoma keert bijna altijd terug omdat de tumoren veel bewegen en er slechts een handvol cellen nodig is om de kanker terug te laten komen. Het virus is van nature de ideale remedie tegen kanker omdat het in het weefsel zijn weg naar de cellen weet te vinden als een geleid projectiel. Dat gezonde cellen niet worden aangetast komt mogelijk doordat kankercellen zich zo snel delen dat ze als het ware vergeten de gewone afweer van de cellen, de interferonrespons, te activeren. En dat is nu precies wat VSV, dat normaal niet in de menselijke cellen kan binnendringen, nodig heeft om de kankercellen te slim af te zijn. Dit biedt goede perspectieven voor de behandeling van kanker omdat circa 75% van alle kankersoorten een defect interferonresponssysteem bevat en dus geveld kan worden door het VSV-virus.

Mazelen tegen botkanker

Het idee om virussen in te zetten tegen kanker bestaat al langer, maar met de nieuwe revolutie binnen de moleculaire biologie kunnen virussen ook speciaal voor dit doel gemaakt worden. Er is al een mazelenvirus tegen botkanker gekweekt, en het genetisch gemanipuleerde vaccinia-virus JX-594 wordt ingezet in proeven bij terminale kankerpatiënten. Dr. David Kirn van biotechbedrijf Jennerex Biotherapeutics in San Francisco, VS, heeft met collega’s uit Pusan in Zuid- Korea een fase 1-studie gepubliceerd die aantoont dat patiënten het JX-594-virus tumorgroei kan afremmen en het gezwel soms zelfs kan laten krimpen. Slechts één genetisch gemanipuleerd verkoudheidsvirus, het virus AdH101, is in China goedgekeurd als behandelwijze.

De toepassing van AdH101 beperkt zich net als bij JX-594 tot kanker, waarbij het virus direct in de tumor geïnjecteerd wordt. Het effect is nog niet bewezen en daarom is het virus nog niet goedgekeurd door de gezondheidsinspectie in de VS. Zo zijn er meer virussen in de race, maar een effectieve remedie tegen kanker is er nog niet. En daar zoekt Anthony van den Pol naar. ‘Als hersenonderzoeker op een neurochirurgische afdeling hoor ik steeds hoe gefrustreerd de chirurgen zijn dat ze niet méér voor hun patiënten kunnen betekenen,’ aldus Van den Pol.

Van den Pols team is gespecialiseerd in hersenvirussen, en daarom besloot hij vijf jaar geleden op zoek te gaan naar een geschikt virus. Ze testten tal van virussen op kankercellen in kweek, en keer op keer kwam VSV als beste uit de bus. Door meer generaties van het virus te kweken ontstond er een verder verbeterde versie, VSVrp30A. Het team transplanteerde vervolgens mensentumoren in de hersenen van laboratoriummuizen. Om te kunnen volgen hoe het virus zich verspreidde, manipuleerden ze het virus en voegden ze een gen toe waardoor de geïnfecteerde cellen onder een microscoop groen oplichtten. Er waren ook gemanipuleerde hersentumoren die een eiwit aanmaken waardoor ze rood oplichten. De kanker licht rood op, de geïnfecteerde cellen groen, en als het virus de kankercellen infecteert, worden ze oranje.

Virus spoort zelf de kanker op

De onderzoekers injecteerden het virus in een ader in de staart, en algauw werd duidelijk dat het virus VSVrp30a boven verwachting werkte. Doorgaans komen virussen moeilijk de hersenen in door de bloed-hersenbarrière, maar zelfs bij een injectie in de staart had het virus zich al binnen een etmaal een weg gebaand naar de tumor in de hersenen. Na 36 uur had het virus zich over bijna alle tumorcellen verspreid om zo de kanker uit te roeien. En ook bij experimenten waarbij de onderzoekers meer tumoren tegelijk in de hersenen van de muis aanbrachten, vond het virus elk van de tumoren en vernietigde alle kankercellen. Door een gat in de schedel van de muis volgden de onderzoekers hoe het virus de tumoren infecteerde en zich snel uitbreidde. Dat is goed nieuws voor patiënten met metastasen – kanker die zich naar andere organen uitbreidt – want het lijkt erop dat VSVrp30a alleen geïnjecteerd hoeft te worden, waarna het helemaal zelf de kankercellen opzoekt, waar die zich ook in het lichaam bevinden.

Bovendien toonden de onderzoekers aan dat het virus ook op zeven andere tumorcellijnen werkt, waaronder longen borstkanker, de soorten die zich het vaakst in latere stadia van de ziekte naar de hersenen verspreiden. VSVrp30a infecteert en vernietigt alle zieke cellen. Van den Pol onderzoekt nu het effect in muizen op de lange termijn en zal doorgaan met onderzoek naar apen, die nauwer aan ons verwant zijn. Vóór de behandeling op de markt kan komen is het belangrijk te weten of het virus na een langere tijd in het lichaam kan muteren en gezonde cellen kan besmetten. Daar zijn echter niet veel aanwijzingen voor. VSV is een koeienvirus waar wij al duizenden jaren mee in aanraking zijn geweest zonder dat ons immuunsysteem erdoor is aangetast. Veel vragen moeten nog beantwoord worden voordat VSVrp30a thuis in het medicijnkastje staat. Maar het virus zou een grote doorbraak kunnen betekenen bij de toekomstige kankerbehandeling

 

Be Sociable, Share!

Dit bericht is geplaatst in algemeen met de tags , , , , , . Bookmark de permalink.